คำแนะนำจาก 2024/5 GEM Report : Leadership in Education. LEAD FOR LEARNING. Ep 2.

      จากการติดตามการจัดการศึกษาของโลกในระยะที่ผ่านมาไม่นาน โดย GEM (Global Education Monitoring) เมื่อเสร็จสิ้นแล้ว จึงได้จัดทำรายงานประจำปี 2024/5 ขึ้น ซึ่งฉบับนี้เน้นไปที่ ภาวะผู้นำทางการศึกษา (Leadership in Education) เป็นการเฉพาะ 

       จากข้อค้นพบเกี่ยวกับภาวะผู้นำในแง่มุมต่าง ๆ ภายใต้ระบบนิเวศทางการศึกษาและการติดตามความก้าวหน้าของการมุ่งสู่ SDG 4 ทำให้เห็นมุมมองในการนำมาสะท้อนผล เป็นคำแนะนำเพื่อนำไปสู่การพัฒนาการเรียนรู้ (Lead for Learning) ในท้ายรายงานสรุปได้ดังนี้

คำแนะนำ (Recommendations) 

     2. การเตรียม การฝึกอบรม และการสนับสนุนผู้อำนวยการโรงเรียน เน้นไปที่มิติหลักของบทบาทของพวกเขา (Prepare,train and support school principals to focus on the core dimensions of their role)

          ทบทวนหลักสูตรการอบรมระดับโลก ในรายงานฉบับนี้ มีทั้งใช้วิธี ก่อนให้บริการ (pre-service) และในระหว่างการบริการ (In-service) แนะนำว่าหลักสูตรการฝึกอบรมเพียงครึ่งเดียวเท่านั้นที่เน้น "ที่มิติใดมิติหนึ่ง จากสี่มิติของ 1) ความเป็นผู้นำในการสอน 2) ความคาดหวังและวิสัยทัศน์ 3) ความร่วมมือและพันธมิตร และ 4) การพัฒนาพนักงาน" โปรแกรมการฝึกอบรมจำเป็นต้องให้ความสำคัญทั้ง 4 มิติ แต่มีแนวโน้มว่า จะเน้นไปที่ด้านวิชาการเป็นหลัก..และไม่แยกแยะความต้องการที่เกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอนของอาชีพ..

            การสนับสนุนบางประเภทเช่น การแนะนำการฝึกสอน และการให้คำปรึกษา มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความสำเร็จของผู้นำมือใหม่และผู้นำรุ่นใหม่ แต่บทบาทของการสนับสนุนเหล่านี้กลับถูกมองข้าม 

             มีเพียง 3 ใน 10 ประเทศ ที่มีข้อบังคับในการจัดอบรมให้กับผู้อำนวยการคนใหม่ หลังจากได้รับการแต่งตั้ง โปรแกรมการเตรียมความพร้อมควรประกอบด้วย การเรียนรู้ประสบการณ์และการปฏิบัติเป็นองค์ประกอบและอาศัยการสนับสนุนจากโค้ชและที่ปรึกษา 

             โปรแกรมการพัฒนาวิชาชีพควรเติมเต็มช่องว่าง โดยเฉพาะผู้นำที่ผ่านการอบรมก่อนหน้านี้ ที่ไม่ครอบคลุม 4 มิติหลัก ความสามารถที่สามารถพัฒนาได้ ได้แก่ทักษะการสังเกต การฟัง ทักษะทางสังคม ทักษะทางอารมณ์และทักษะการวิเคราะห์ 

             การฝึกอบรมควรครอบคลุมถึงลำดับความสำคัญ ของการปฏิรูปของรัฐบาล เพื่อสนับสนุนการนำไปปฏิบัติ รวมถึงการสร้างควสมคุ้นเคยกับกฏหมายและระเบียบข้อบังคับหลัก แก่ผู้นำโรงเรียน และการพัฒนาทักษะเชิงปฏิบัติการด้านข้อมูล การเงิน ทรัพยากรบุคคล และจัดการด้านการสอน 

             ในท้ายที่สุด ผู้อำนวยการโรงเรียนต้องรู้สึกสบายใจในการตัดสินใจ หนึ่งในสี่ของผู้อำนวยการโรงเรียน ในประเทศที่มีรายได้สูง-กลาง-ต่ำ ต้องการฝึกอบรมในเนื้อหาเหล่านี้ จำเป็นต้องมีความรู้เฉพาะทาง เพื่อนำนโยบายเกี่ยวกับการสอนและการเปลี่ยนแปลงทางดิจิทัลไปปฏิบัติ นโยบายทางการศึกษาอื่น ๆ เช่น ความเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม สุขภาพและโภชนาการ จะต้องอาศัยให้ผู้นำโรงเรียน พัฒนาศักยภาพด้วย 

              ด้วยขอบเขตของความรับผิดชอบมากขึ้น ความเป็นผู้นำมักมาพร้อมกับความเครียด และภาวะหมดไฟ (Burnout) ดังนั้น จึงมีความจำเป็น ที่จะให้เข้าถึงบริการ การให้คำปรึกษาด้านวิชาชีพ และสุขภาพจิตและสร้างเครือข่ายสนับสนุนภายในสิ่งแวดล้อมของโรงเรียน ที่ผู้นำสามารถพูดคุยถึงเรื่องที่ท้าทายและมองหาการช่วยเหลือ ต้นทุนการลงทุนจะถูกชดเชย เพราะว่าจะมีความยั่งยืนในการสนับสนุนผู้นำโรงเรียน

    3. กำหนดและดำเนินการสร้างมาตรฐานของภาวะผู้นำโรงเรียน และยกย่องความสำเร็จของเขา (Set and implement school leadership standard and recognizes their achievement) 

         ในระดับโลก ประเทศต่าง ๆ ครึ่งหนึ่ง ได้นำมาตรฐานวิชาชิพแห่งชาติหรือกรอบความสามารถแบบ Stand alone มาใช้ ซึ่งจะระบุความสามารถ ที่จำเป็นของผู้อำนวยการ ที่ตั้งใจจะปฏิบัติงาน และกำลังปฏิบัติงานอยู่ และระบุแนวปฏิบัติที่พึงประสงค์ 

           มาตรฐานมีความสำคัญอย่างยิ่ง ในกรณีที่จะมีการรับรู้ บางบทบาทของผู้นำโรงเรียน ยังคงจำกัดอยู่แค่ "การบริหารและการจัดการ" มาตรฐานช่วยลำดับความสำคัญของประเทศ และสามารถใช้เป็นแนวทางในการคัดเลือก การเตรียมตัว และการฝึกอบรมได้ แต่มาตรฐานไม่ควรสร้างความสม่ำเสมอและควรสะท้อนถึงบริบทการศึกษา และวัฒนธรรมของประเทศ โดยหลีกเลี่ยงการนำมาตรฐานจากประเทศอื่นมาใช้ โดยไม่ปรับให้เข้ากับบริบทในท้องถิ่น..

            งานของผู้นำโรงเรียน ควรได้รับการประเมินตามมาตรฐานเหล่านี้ และผลลัพธ์ทางการศึกษาที่ตั้งไว้ จุดประสงค์หลักของการประเมินดังกล่าว ควรเป็นไปในลักษณะสร้างสรรค์ เพื่อให้ข้อเสนอแนะและแนะนำการเปลี่ยนแปลงในการปฏิบัติ ระบบการประเมินสามารถใช้เป็นพื้นฐานในการพัฒนากระบวนการรับรอง ที่รับรองความสามารถทางวิชาชีพของผู้นำโรงเรียน ระบบการประเมิน (Appraisal system) ที่จัดระบบอย่างดี สามารถนำมาใช้ เพื่อพัฒนาเส้นทางการก้าวหน้าในอาชีพในอนาคตได้...

คำแนะนำที่ 3 การแบ่งปัน (Share) 

       ส่งเสริมความเป็นผู้นำร่วมกัน และวัฒนธรรมการทำงานร่วมกันของโรงเรียน (Promote shared leadership and collaborative school culture) 

        บางครั้งภาวะผู้นำอาจดูเหมือนว่า เป็นวีรบุรุษ (Heroic acts) แต่ภาวะผู้นำโรงเรียน ไม่ใช่อย่างนั้น เป็นไปไม่ได้ที่จะทำทุกอย่างด้วยตัวเอง พวกเขาต้องการทำโดยผ่านความร่วมมือไปสู่ความสำเร็จตามเป้าหมาย ดังนั้นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียทุกคน มีแรงจูงใจเพื่องาน ในทิศทางเดียวกัน โดยใช้จุดแข็งของแต่ละฝ่าย สถานะผู้นำจีงต้องมีฐานรากที่หยั่งลึกกว่าตำแหน่ง ที่ใช้อำนาจ ซึ่งต้องได้รับการฝึกฝนทุกวัน ที่แสดงถึงความซื่อสัตย์ ความมุ่งมั่น ความสามารถ และความเป็นมนุษย์ 

          คุณภาพเหล่านี้ จะเข้มแข็งถ้าหน้าที่ของผู้นำได้แบ่งปัน ทั้งเป็นทางการและไม่เป็นทางการกับสมาชิกทีมงานจัดการ (เช่น รองผู้อำนวยการหรือหัวหน้างาน) ครูและทีมงานสนับสนุนโรงเรียน นักเรียน ผู้ปกครอง และสมาชิกชุมชน ผู้นำโรงเรรยนจำเป็นต้องรู้วิธีใช้ โครงสร้างต่าง ๆ เช่น คณะกรรมการบริหารโรงเรียนและสภานักเรียน ให้เป็นเวทีสำหรับการปรึกษาหารือและการมีส่วนร่วมอย่างมีความหมาย ความสัมพันธ์เชิงร่วมมือดังกล่าว จะช่วยเสริมสร้างการกำกับดูแลปรับปรุงการตัดสินใจ เพิ่มความรับผิดชอบและส่งเสริมสภาพแวดล้อม ที่เปิดกว้างและยืดหยุ่น ควรมีการพัฒนาและดำเนินนโยบายเกี่ยวกับความเป็นผู้นำร่วมกันในโรงเรียนไปปฏิบัติ แต่มีเพียงครึ่งหนึ่งของประเทศทั่วโลกเท่านั้น ที่เน้นความร่วมมือของครูในการกำหนดมาตรฐานความเป็นผู้นำของตน และมีเพียง 1 ใน 3 ของโปรแกรมความเป็นผู้นำที่ตรวจสอบ การพัฒนาความพร้อม การแบ่งปันความรับผิดชอบ ผ่านความร่วมมือแบะหุ้นส่วนที้เปิดกว้าง..

           ดังนั้น โปรแกรมการพัฒนาวิชาชีพควรช่วยผู้อำนวยการโรงเรียน ชี้แจงบทบาท มอบหมายความรับผิดชอบ ส่งเสริมอำนาจให้เพื่อนร่วมงาน นักเรียนและผู้ปกครองและยอมรับการมีส่วนร่วมสนับสนุน อันเป็นเอกลักษณ์ของพวกเขา สร้างสภาพแวดล้อมที่ทุกคนรู้สึกมีคุณค่า สร้างช่องทางการสื่อสารที่ชัดเจน และกลไกการตอบรับเป็นประจำ สร้างทีมงาน และมองโรงเรียนเป็นองค์กรแห่งการเรียนรู้ที่ทำงานสู่เป้าหมายร่วมกัน

คำแนะนำที่ 4 ลงทุนระบบผู้นำ (Invest in system leaders) 

             พัฒนาศักยภาพของเจ้าหน้าที่ทางการศึกษา ให้ทำหน้าที่บริการในฐานะผู้นำระบบ (System leaders) 

             ผู้นำระบบการศึกษาคือ ผู้มีบทบาททางการศึกษา ที่ได้รับการศึกษาน้อยที่สุดและอาจจะไม่ได้เตรียมตัวมาอย่างเพียงพอ

             อย่างไรก็ตาม พวกเขาได้รับมอบหมายความรับผิดชอบอันสำคัญในการริเริ่มและดำเนินการปฏิรูปการศึกษาที่บูรณาการโดยรัฐบาลและสนับสนุนกระบวนการประกันคุณภาพ

             บางครั้ง แทนที่จะมอบอำนาจให้พวกเขาหน้าที่ของพวกเขากลับถูกจ้างเหมาช่วง หรือโอนไปยังโครงสร้างของรัฐบาลใหม่

             ความท้าทายเดียวกันที่ส่งผลต่อการพัฒนาความเป็นมืออาชีพ ของผู้อำนวยการโรงเรียน ยังเกิดขึ้นกับข้าราชการเหล่านี้ด้วย

             กระบวนการรับสมัครและคัดเลือก (Recruitment and Selection) เปลี่ยนแปลงช้าเพราะว่า การปฏิรูปการบริหารรัฐกิจก้าวไปอย่างช้า ๆ

             การเตรียมการและการพัฒนาวิชาชีพ ถูกขัดขวางโดยความเชี่ยวชาญในภาคการศึกษาอาจไม่ใช่ข้อกำหนดเบื้องต้น สิ่งนี้ทำให้มีความยากลำบากสำหรับเจ้าหน้าที่ ในการทำหน้าที่หลักอย่างหนึ่งของตน นั่นคือ การเป็นหัวหน้าฝ่ายสนับสนุนการเรียนการสอน พวกเขามีแนวโน้มที่จะดูบทบาทของพวกเขา ในฐานะผู้ควบคุมมากกว่าสนับสนุน 

               กลไกการประเมินขาดวัตถุประสงค์ที่สามารถวัดผลได้ ซึ่งสามารถนำมาใช้เป็นข้อเสนอแนะได้ 

               โปรแกรมพัฒนาวิชาชีพต้องการสร้างความสามารถ เพื่อเจ้าหน้าที่ทางการศึกษา ที่เน้นภาวะผู้นำการเรียนการสอน และการรับประกันคุณภาพ ในสภาวะที่มีความซับซ้อนยิ่งขึ้น เจ้าหน้าที่การศึกษาต้องการการเตรียมความพร้อมในวิกฤติการจัดการนี้ด้วย....

 

Reference:

Global Education Monitoring Report 2024/5 .UNESCO.