แนวทางการขับเคลื่อนเชิงระบบของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาผ่านกลไก ก.ต.ป.น.: การบูรณาการ "Gives & Takes" ตามวัฏจักร PDCA เพื่อยกระดับการศึกษาระดับมัธยมศึกษา

แนวทางการขับเคลื่อนเชิงระบบของสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาผ่านกลไก ก.ต.ป.น.:

การบูรณาการ "Gives & Takes" ตามวัฏจักร PDCA เพื่อยกระดับการศึกษาระดับมัธยมศึกษา

1. บทนำและบริบทปัญหา: ความท้าทายในการขับเคลื่อนคุณภาพการศึกษามัธยมศึกษา

     ในการยกระดับคุณภาพการศึกษาระดับมัธยมศึกษา ซึ่งมีบริบทความซับซ้อนทั้งในด้านหลักสูตรแกนกลาง หลักสูตรเฉพาะทาง แผนการเรียนที่หลากหลาย และการเตรียมความพร้อมผู้เรียนสู่อุดมศึกษาหรือโลกแห่งการทำงาน คณะกรรมการติดตาม ตรวจสอบ ประเมินผล และนิเทศการศึกษา (ก.ต.ป.น.) ประจำเขตพื้นที่การศึกษา จึงถือเป็นกลไกเชิงยุทธศาสตร์ที่สำคัญยิ่งในการควบคุมและประกันคุณภาพการศึกษา

      อย่างไรก็ดี กลไกนี้จะขับเคลื่อนได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงสุด จำเป็นต้องอาศัยบทบาทหนุนเสริมเชิงระบบจาก สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (สพม.) ในฐานะหน่วยงานกำกับดูแลและปฏิบัติการ เพื่อแก้ไขปัญหาการขับเคลื่อนให้เป็นเอกภาพ มีจุดมุ่งหมายชัดเจน และนำข้อมูลจากพื้นที่กลับมาวินิจฉัย (Diagnose) เพื่อสร้างทางเลือกใหม่ในการแก้ปัญหาและปรับตัวตามวัฏจักร PDCA ในรอบต่อไป

2. การบูรณาการกรอบแนวคิด "Gives & Takes" ผ่านวัฏจักร PDCA ในระดับมัธยมศึกษา

    เมื่อวิเคราะห์ความสัมพันธ์เชิงระบบ บทบาทของ สพม. ต่อ ก.ต.ป.น. สามารถอธิบายผ่านกรอบแนวคิด “ผู้สนับสนุน/ผู้ให้” (Gives) ควบคู่กับ “ผู้รับ/ผู้ขยายผล” (Takes) โดยร้อยเรียงเข้ากับกระบวนการบริหารงานคุณภาพ (PDCA) ดังรายละเอียดต่อไปนี้

     2.1 ขั้นการวางแผน (Plan): ร่วมกำหนดทิศทางยุทธศาสตร์มัธยมศึกษา

           บทบาทสนับสนุน (Gives): สพม. ทำหน้าที่ให้การสนับสนุนโครงสร้างเชิงบริหาร โดยผู้อำนวยการสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาจะเข้าดำรงตำแหน่งประธานกรรมการ ก.ต.ป.น. โดยตำแหน่ง เพื่อใช้อำนาจทางการบริหารประสานโยบายระดับชาติเข้ากับบริบทของเขตพื้นที่

           บทบาทรับและบูรณาการ (Takes): สพม. จะต้องรับเอาตัวชี้วัด มาตรฐานการศึกษาระดับมัธยมศึกษา และเป้าหมายการพัฒนาผู้เรียนในศตวรรษที่ 21 มาบูรณาการเข้ากับแผนพัฒนาการศึกษาของเขตพื้นที่ เพื่อให้ทิศทางการนิเทศสอดคล้องกับความต้องการของโรงเรียนมัธยมศึกษาในสังกัด

    2.2 ขั้นการปฏิบัติ (Do): การขับเคลื่อนในภาคสนามและการหนุนเสริมทรัพยากร

           บทบาทสนับสนุน (Gives): การลงพื้นที่ติดตามและนิเทศโรงเรียนมัธยมศึกษา ซึ่งมักเป็นโรงเรียนขนาดใหญ่และมีความหลากหลายเชิงพื้นที่ จะต้องได้รับการหนุนเสริมทรัพยากรอย่างเต็มกำลัง ทั้งงบประมาณ ยานพาหนะ ระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ รวมถึงการส่งทีมศึกษานิเทศก์ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะสาขาวิชาเข้าร่วมปฏิบัติงานในฐานะฝ่ายเลขานุการ

          บทบาทรับสารสนเทศ (Takes): การลงพื้นที่ปฏิบัติงานร่วมกันทำให้ สพม. ได้รับข้อมูลสภาพปัญหาที่แท้จริง (Real-time Data) เกี่ยวกับความพร้อมด้านบุคลากร การจัดการเรียนการสอนตามหลักสูตรใหม่ และการบริหารจัดการของโรงเรียนมัธยมศึกษาแต่ละแห่ง

     2.3 ขั้นการตรวจสอบ (Check): การประเมินผลสัมฤทธิ์และระบบประกันคุณภาพ

           บทบาทสนับสนุน (Gives): เมื่อเข้าสู่กระบวนการสรุปผลการตรวจเยี่ยม สพม. จะให้อิสระและความคล่องตัวแก่คณะกรรมการ ก.ต.ป.น. ในการตรวจสอบระบบการประกันคุณภาพภายใน (SAR) ของสถานศึกษา เพื่อให้ผลการประเมินสะท้อนศักยภาพของโรงเรียนอย่างตรงไปตรงมา

           บทบาทรับและประมวลผล (Takes): สพม. จะรับรายงานผลลัพธ์เชิงวิชาการ ข้อเสนอแนะ และข้อมูลสารสนเทศเกี่ยวกับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนของผู้เรียนมัธยมศึกษา มาประมวลผลเป็นภาพรวมระดับเขตพื้นที่

      2.4 ขั้นการปรับปรุงพัฒนา (Act): การสร้างนวัตกรรมและการยกระดับคุณภาพอย่างยั่งยืน

             บทบาทการปฏิบัติเพื่อการเปลี่ยนแปลง (Takes Action): สพม. จะนำผลการประเมินและข้อเสนอแนะของ ก.ต.ป.น. มาปฏิบัติเพื่อการแก้ไข โดยปรับปรุงแผนยุทธศาสตร์ ยกระดับการพัฒนาครูรายวิชา และออกมาตรการช่วยเหลือโรงเรียนมัธยมศึกษาที่เผชิญปัญหาผลสัมฤทธิ์ทางการศึกษาต่ำ

             บทบาทส่งเสริมเชิงบวก (Gives): สพม. จะมอบมาตรการส่งเสริมเชิงบวก การยกย่องเชิดชูเกียรติโรงเรียนที่มีแนวปฏิบัติที่ดี (Best Practices) หรือสร้างนวัตกรรมการบริหารจัดการ เพื่อผลักดันให้เกิดเครือข่ายความร่วมมือระหว่างโรงเรียนมัธยมศึกษาและการพัฒนาคุณภาพอย่างยั่งยืน

3. บทสรุปและข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย

     ความสัมพันธ์ระหว่างสำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา (สพม.) และ ก.ต.ป.น. เป็นความสัมพันธ์เชิงระบบที่มีพลวัต (Dynamic System) ที่เกื้อหนุนซึ่งกันและกัน โดย สพม. ทำหน้าที่ Gives เพื่อสร้างแรงขับเคลื่อนและอำนวยความสะดวกในเชิงกระบวนการ (Process) และทำหน้าที่ Takes นำผลลัพธ์ (Output) มาปรับใช้ในการกำหนดนโยบาย เพื่อมุ่งสู่เป้าหมายสูงสุดคือคุณภาพการศึกษาของผู้เรียนในระดับมัธยมศึกษาอย่างแท้จริง

เอกสารอ้างอิง (References):

กระทรวงศึกษาธิการ. (2561). กฎกระทรวงว่าด้วยระบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการประกันคุณภาพการศึกษา พ.ศ. 2561. ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 135 ตอนที่ 11 ก. หน้า 3-8.

สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. (2562). แนวทางการดำเนินงานการติดตาม ตรวจสอบ ประเมินผล และนิเทศการศึกษา (ก.ต.ป.น.). โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย.

สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษา. (2565). คู่มือการปฏิบัติงานกลุ่มนิเทศ ติดตาม และประเมินผลการจัดการศึกษา. สพฐ.

Deming, W. E. (1986). Out of the crisis. Massachusetts Institute of Technology.